Romanya’da neredeyse 120.000 euroluk bir hata yapıyordum (ve tek bir telefon görüşmesi yatırımımı nasıl kurtardı)

Uri beni gece saat 11’de aradı. “İlan, uyuyamıyorum. Karar vermem gerekiyor ve kafam patlıyor.”

Uri’yi yıllardır tanırım. Tel Aviv’den başarılı bir yazılım mühendisi, 42 yaşında, evli, iki çocuk babası. Romanya’nın başkenti Bükreş’te bir yatırım dairesine 120 bin euro yatırmaya karar vermişti. Bütün ödevini yapmıştı: semtleri incelemiş, getirileri kontrol etmiş, fiyatları karşılaştırmıştı. Ve şimdi son kararın eşiğindeydi ama karar veremiyordu.

“İki seçeneğim var,” dedi. “Birincisi borsada işlem gören, Romanya genelinde 15 projesi olan büyük bir inşaat şirketi. Gözde Pipera bölgesinde güzel bir 2 odalı daire. İkincisi, tam aynı semtte sadece 12 birimlik bir butik proje inşa eden İsrailli bir geliştirici. Fiyat neredeyse aynı. Peki nasıl seçeceğim?”

Ona her biriyle yaptığı görüşmelerde ne hissettiğini sordum.

“Büyük şirketle mi?” diye iç çekti. “Aleks adında kibar bir satış temsilcisiyle konuştum. Bana harika bir broşür gönderdi, 40 sayfalık bir sunum, Romence ve İngilizce, her şey profesyonel ve parlak. Ama somut sorular sorduğumda, inşaat tam olarak ne zaman başlıyor, yüklenici kim, kesin takvim ne, merkez ofise danışıp bana döneceğini söylüyor. Bazen bir cevap almak üç gün sürüyor. Ben de Tel Aviv’deyim, öylece ofise uğrayamam.”

“Peki küçük geliştiriciyle?”

“O bambaşka,” dedi ve sesi değişti. “12 yıl önce Bükreş’e taşınmış İsrailli bir geliştirici olan Dan’la konuştum. WhatsApp’tan 20 dakika sonra cevap verdi, hem de İbranice! Isıtma sistemi hakkında teknik bir soru sordum; mühendisin ayrıntılı planından bir fotoğrafı açıklamasıyla birlikte gönderdi. Romanya’daki izinleri sordum; belediyeden alınan orijinal belgeleri tercümeleriyle gönderdi. Ama…”

“Ama?”

“Ama o küçük, İlan. Dev bir şirket değil. Ya bir şeyler ters giderse? Ya projeyi bitirecek parası kalmazsa?”

Bir saat telefonda kaldık. Verileri inceledik. Geliştirici 18 yıldır bu işin içindeydi, 7 küçük proje tamamlamıştı ve hepsi zamanında teslim edilmişti. Para bir emanet (Escrow) hesabındaydı. Her şey korunuyordu. Ama Uri hâlâ tereddüt ediyordu.

“Dinle,” dedim ona. “Gerçek farkın ne olduğunu biliyor musun? Büyük şirkette sen bir numarasın. Binlerce dosyanın arasında 2.847 numaralı dosya. Orada kimse adını hatırlamayacak. Ama Dan’da mı? 12 müşteriden birisin. Kim olduğunu biliyor. Projesi sana bağlı. İtibarı sana bağlı. Ve özellikle yurt dışında, 3.500 km uzaktan alım yaparken bu her şeyi değiştirir.”

Uri sustu. Sonra şöyle dedi: “Bir gece daha düşünmek istiyorum.”

3 gün sonra bir mesaj aldım. “Dan’la imzaladım.”

14 ay geçti. Uri, Dan’dan her ay şantiyeden fotoğraflarla birlikte bir rapor alıyor. Sert hava koşulları nedeniyle iki haftalık bir gecikme olduğunda, Dan açıklamak için onu bizzat aradı. Akşam saat 10’da bir soru sorduğunda, bir saat içinde cevap aldı.

Bir hafta önce Uri yine aradı.

“İlan, Dan beni teslimden önce daireyi görmeye davet etti, uçak bileti de onlardan. Bir uzmanla birlikte dolaşmamı ve her şeyin kusursuz olduğundan emin olmamı istiyor. Büyük bir şirket bunu yapar mıydı?”

Gülümsedim. “Sen ne düşünüyorsun?”

“Bence,” dedi, “doğru karar verdim. Ve şimdiden ikinci yatırımımı arıyorum, ama sadece butik geliştiricilerle.”

Yurt dışındaki gayrimenkul yatırımcılarına 15 yıllık danışmanlığımdan çıkardığım ders:

Büyük geliştirici her zaman daha iyi değildir. Büyük geliştirici sistemler, memurlar ve süreçler demektir. Küçük geliştirici ise kişisel, ulaşılabilir ve ilgili demektir. Ve özellikle denizaşırı bir ülkeye yatırım yaptığınızda, geliştiriciyle kişisel ilişki sadece bir avantaj değildir. Sahip olduğunuz en önemli kaynaktır.

Sizin deneyiminiz ne? Büyük şirket mi, butik geliştirici mi? Yorumlarınızı bekliyorum.