Başka bir şantiyeye giden müteahhit

Ortaklık yapısındaki her değişiklik sadece kurumsal bir olay değildir. Bir bankacılık olayıdır.

Sabah yedi otuz ikide bir ekran görüntüsü aldım.

Romanya'daki bir şirket hesabının bakiyesi, kuruşuna kadar. Altında, İngilizce küçük bir satırda, giden işlemlerin belge incelemesi tamamlanana kadar askıya alındığını bildiren bir mesaj. İki dakika sonra bir sesli mesaj geldi: “İlan, müteahhit pazartesiye kadar ödeme olmazsa ekibi çekeceğini söylüyor.”

Orada umutsuzluk yoktu. Anlamama vardı. Eran aynı kayıtta aynı cümleyi üç kez tekrarladı: Para hesapta. Görüyorum. Neden kıpırdamıyor.

Birkaç saat sonra bir banka memurundan telefonda aldığımız cevap kuruydu: müşteri dosyası şirketin kayıtlı ortaklık yapısını yansıtmıyor ve kimlik tespit süreci tamamlanana kadar işlem yapılamaz.

Bürokrasi gibi duyuluyor. Değil. Romanya'da, tüm AB'de olduğu gibi, müşteri kimlik tespit sürecini tamamlayamayan bir banka o müşteri için işlem yapmaya devam edemez. “Takdir yetkisini kullanabilir” değil, düpedüz edemez. Banka Eran'ı dondurmaya karar vermedi. Banka durdu, çünkü yasa ona durmasını söyledi.

Kayıt ile dosya arasındaki farkı yaratan şey ise yedi ay önce, o zaman risk değil düzen gibi görünen bir kararla olmuştu.

Projeyi inşa ederken Eran yapıyı değiştirdi. Romen şirketteki payını İsrailli bir holding şirketine devretti ve yüzde kırkı satın alan bir ortak ekledi. Romanya'daki avukatı hisse devrini ticaret sicilinde gerektiği gibi yaptı. Her şey düzgün, her şey kayıtlı, her şey bildirilmiş.

Yapılmayan ve kimsenin bahsetmediği şey, gerçek faydalanıcı beyanının güncellenmesiydi. 129/2019 sayılı Kanun, her Romen şirketini onu fiilen elinde tutan ya da kontrol eden gerçek kişiyi, genellikle yüzde yirmi beşin üzerinde payı olanı, bildirmekle yükümlü kılar. Bir şirket değil. Bir insan. Ve ortaklık yapısı değiştiğinde on beş gün içinde güncellenmiş bir beyan sunulmalıdır.

On beş gün sessizce geçti. Ardından yedi ay daha geçti, onlar da sessizce. Hiçbir şey olmadı, çünkü biri bakana kadar hiçbir şeyin olması gerekmiyordu.

Bunun ona neden bu kadar ağır geldiğini anlamak için Eran'ı tanımak gerekir. Yirmi yıldır inşaat yapıyor. Şaron'da üç bina, Krayot'ta bir bina ve hepsinde onunla çalışmış tek bir müteahhit. Ayın 1'inde ödeyen insanlardandır, çünkü bir şantiye böyle yönetilir. Cluj'daki yirmi dört birimlik proje İsrail dışındaki ilk projesiydi ve ona iyi bir öğrenci gibi yaklaştı: gerektiği gibi kurulmuş bir Romen şirketi, yerel bir muhasebeci, yerel bir avukat, zamanında ruhsatlar, her şey kayıtlarda. Bir keresinde sessiz bir gururla bana “İlan, bunu temiz yaptım,” demişti.

İncelemeyi tetikleyen şey, aslında sağlıklı olmanın bir işaretiydi. Eran bir sonraki inşaat aşamasını finanse etmek için İsrail'den büyük bir tutar transfer etti. Transfer girdi, para göründü ve aynı gün bankada bu büyüklükte bir tutarın ardından gelen rutin bir uyum incelemesi açıldı. Uyum departmanında biri şirketin sicil kaydını çekti, dosyayla karşılaştırdı ve elindeki belgelerin artık var olmayan bir ortaklığı tarif ettiğini gördü.

Eran bunun bir iki günlük iş olduğunu düşündü. Ben bu tür incelemeyi biliyordum ve ne kadar süreceğini ona söylemedim, çünkü garanti edemeyeceğim bir rakama göre plan yapmasını istemedim.

İlk hafta müteahhit sabırlıydı. Eran'ı tanıyordu, bir sonraki projeyi istiyordu ve bunun bir aksaklık olduğunu varsaydı. İkinci hafta ekiplerin bir kısmı şehirdeki başka bir şantiyeye geçti. Öfkeden değil; çalışmayan bir ekip para tutar ve her zaman ödeme yapan bir şantiye vardır. Üçüncü hafta tavanları döken ekip artık Cluj'da değildi.

Düzeltmenin kendisi karmaşık değildi. Yavaştı.

Güncellenmiş bir gerçek faydalanıcı beyanı sunmak ve tüm ortaklık zincirini kanıtlamak gerekiyordu: Romen şirketten, İsrailli holding şirketi üzerinden, en uçtaki gerçek kişiye kadar. Kuruluş belgeleri, tutanaklar, ortaklık belgeleri, noter onayı, apostil, Romenceye yeminli tercüme. Bu belgelerin her biri İsrail'de İsrail'in hızında hazırlanıyor, sonra Romanya'nın sırasını bekliyor.

Sonra Eran'ın sindirmekte zorlandığı kısım: her şey sunulduğunda bile iş bitmedi. Belgeler bankanın uyum departmanının sırasına girdi ve bir sıra telefonla kısalmaz. Denedi. Şubeye gitti, şube müdürünün karşısına oturdu ve müdür yardım etmek istedi, gerçekten istedi. Ama onaylayan o değil. Uyum departmanı başka bir binada oturur, müşterilerle konuşmaz ve hesapları ne kadar hızlı serbest bıraktığına göre değerlendirilmez.

Hesabın durduğu günden ödemenin çıktığı güne kadar beş hafta.

Müteahhit geri döndü. Ama yeni bir takvimle döndü; bu takvimde Eran'ın projesi artık birinci değil, bu arada başladığı iki başka şantiyenin arasına sıkışıyordu. Teslim yaklaşık üç ay ertelendi. Alıcıların bir kısmının elinde bağlayıcı bir teslim tarihi olan ön sözleşme vardı ve Romanya'da, yazılı olarak kararlaştırılmış bir uzatma olmadan tarih geçtiğinde, bu bir tatsızlık değil, bir tazminat hakkıdır. Bazıları vazgeçti. Bazıları vazgeçmedi.

Parayla ölçülmeyen şeyler de değişti. Yedi ay önce iyi yağlanmış bir makineye katıldığı hissiyle gelen yeni ortak her görüşmede soru sormaya başladı. O zamana kadar güvenle çalışan müteahhit ilk kez teminat istedi. Tüm kariyeri boyunca zamanında ödeyen kişi olan Eran, açıklama yapması gereken kişiye dönüştü.

Bana dönüp dönüp düşündüğüm bir soru sordu: “Nasıl oldu da kimse bana söylemedi?”

Cevap, yurt dışındaki işlemlerin nasıl yürüdüğüne dair bir şey öğretiyor. Hisse devrini yapan avukat tam olarak kendisinden isteneni yaptı: hisseleri devretti. Romen muhasebeci raporlarla ilgilendi. İsrail'deki vergi danışmanı verimli bir yapı tasarladı ve gerçekten verimliydi. Her biri kendi karesinin içinde düzgün bir iş yaptı. Hiçbiri paranın bankayla buluştuğu karede oturmuyordu, çünkü o kare hiç kimsenin sorumluluk alanı olarak tanımlanmamıştı.

İsrail'de banka hesabına bir boru tesisatı gibi bakarız. Musluğu açarsın, su akar; bir arıza olursa ararsın ve çözersin. Yurt dışında, özellikle yabancı sahipler ve çok katmanlı bir holding yapısı olduğunda, hesap üzerindeki elin size ait olmadığı bir musluktur; o elin sahibi sizin için çalışmaz, sizi tanımaz ve yasa gereği sizin isteyeceğinizden daha temkinli olmak zorundadır.

O zamandan beri bir müşteri bana bir projenin ortasında ortaklık yapısında değişiklik planladığını söylediğinde, ilk sorum vergi sorusu değil.

Şu: “Bankaya ne zaman bildiriyorsun?”