Altmış gün

Yapım sözleşmesinin 14. maddesi üç satırdı. Çoğu insan onu atlar.

İki şey belirliyordu. Birincisi: müteahhide yapılan her ödemeden yüzde beş kesilir ve ancak sonunda serbest bırakılır. İkincisi: işlerde altmış gün boyunca ilerleme olmazsa, geliştirici müteahhidi şantiyeden çıkarıp başka bir müteahhit getirebilir.

Michal bu sözleşmeyi, maddeye pek de heveslenmeden imzaladı. Müteahhit tavsiye edilmişti, fiyat makuldü ve onunla iyi bir ilişki kurmuştu. O zaman bana “Bunu kullanmaya niyetim yok,” demişti. “Ama orada olması iyi.”

Bir buçuk yıl sonra, Bükreş'in eteklerindeki bir konut projesinin inşaatının ortasında, beni aradı ve şantiyede bir şeylerin yolunda gitmediğini anlattı.

Bu bir günde olmadı. Önce daha az işçi gelmeye başladı. Sonra hammadde kamyonları haftada sadece bir kez gelir oldu. Şantiye şefi malzeme eksik olduğunu, bir tedarikçiyle sorun olduğunu, haftaya düzeleceğini açıklamaya başladı. Haftaya düzelmedi.

Michal bunun olduğunu gördü ve inanmak istemedi. Projelerdeki bu anları bilir. Bazen bir müteahhit birkaç haftalığına nakit akışında sıkışır ve bundan çıkar. Bazen bir tedarikçi gerçekten gecikir. Her yavaşlamada atlayan bir geliştirici, kısa sürede onunla çalışmaya razı müteahhit bulamaz hale gelir. Bu yüzden bekledi, sordu ve açıklamalar aldı. Ama geriye dönüp bakınca en az o kadar önemli olan bir şey de yapmaya başladı: birkaç günde bir şantiyenin fotoğrafını çekmek ve orada kaç işçi olduğunu ve ne yapıldığını not etmek.

Sonra iş durdu.

Burada Michal doğru olan ilk şeyi yaptı: beklemedi. Müteahhidi arayıp nasıl olduğunu sormadı. İşin durduğu gün ona şantiyedeki durumu belgeleyen ve sözleşmedeki maddeye atıfta bulunan yazılı bir ihtar gitti.

Ve o günden itibaren sayım başladı.

Böyle bir maddesi olan geliştiricilerde en sık gördüğüm hata, altmış günü bir bekleme süresi olarak görmek. Müteahhidin dönüp dönmeyeceğini görmek için beklerler ve ancak altmışıncı gün ne yapacaklarını düşünmeye başlarlar. Sonra altmış birinci gün, yedek bir müteahhit olmadığını, kimsenin bir haftalık önbildirimle şantiyeye girmeye razı olmadığını ve müteahhidi çıkarma hakkı veren maddenin, yerine birini koymak için onlara hiçbir şey vermediğini keşfederler.

Michal altmış günü bir hazırlık süresi olarak kullandı. İhtar işini yaparken o çoktan başka müteahhitlerle konuşuyordu. Ve altmışıncı günden önce ikinci bir bildirim gitti: müteahhidi şantiyeden çıkarma niyetine dair bir bildirim. Böyle bir bildirim, halihazırda görüşmelerde olan bir yedeğin adıyla geldiğinde, tehdit gibi duyulmaz. Olduğu gibi duyulur: bir karar.

Müteahhit geri dönmedi. Michal onu değiştirdi.

Bunun mutlu son olduğunu söylemek isterdim ve büyük ölçüde öyleydi. Ama değişiklik para tuttu, hem de sadece para değil.

Proje iki ay gecikti. Alıcılara teslimler gecikti; onlarla ilgili getirdiği her şeyle birlikte. Michal oturdu ve her alıcıya ayrı ayrı yazdı, ne olduğunu ve yeni takvimi açıkladı. Bazıları anladı. Bazıları daha az. Hiçbiri hiç tanımadığı bir ana müteahhit hakkında bir şey duymak için daire satın almamıştı. Ve yeni müteahhit Michal'ın beklemediği bir koşul koydu: önceki müteahhidin işinin sorumluluğunu almaya razı değildi. Ondan önce inşa edilen, başka birinin sorumluluğunda kalıyordu. Ve o başka biri artık resimde olmadığından, fiilen bu Michal'ın üzerinde kaldı.

Bunun ne anlama geldiğini düşünün. Bir binanın ortasına giren yeni bir müteahhit, kendisinin dökmediği temeller ve kaba inşaat üzerine inşa etmek zorunda. İki yıl sonra bir çatlak ya da nem çıkarsa, bunun kendisinden önceki aşamadan kaynaklandığını söyleyecek ve aksini düşünmesi için bir sebep yok. Bunu fiyatına yansıttı ve Michal'ın öncekine ödediğinden daha yüksek bir fiyat istedi. Böylece Michal kalan her şey için daha fazla ödedi ve buna ek olarak zaten inşa edilmiş her şeyin riskiyle kaldı.

Kesilen yüzde beş bunların hepsini karşılamadı. Ama şantiyeyi terk eden bir müteahhidin elinde değil, onun elinde kalan paraydı. Ve bu, yeni birine ödeme yapmanız gereken gün hissedilen bir farktır.

Son konuşmamızda bana “Sana bu maddeyi kullanmaya niyetim olmadığını söylemiştim,” dedi. “İyi ki kendimi dinlememişim.”

Bu hikâyeden bende kalan şey maddenin kendisi değil. Madde üç satır. Farkı yaratan, Michal'ın saymaya son günden değil, ilk günden başlamasıydı.