Dostluk pahalıya patladığında: bir emlakçı hikâyesi, bir de sürpriz

Bükreş'e bekârlığa veda partisine gidip oradan aldığı bir daireyle dönen genç Oren'i hatırlıyor musunuz? Oren'in bizim profesyonel görüşümüze rağmen aldığı daireyi burada anlattığımı hatırlıyor musunuz? O zaman hikâyeyi anlatalım, belki bir iki ders de çıkarırız.

Oren Romanya'da Bükreş'te yaşayan İsrailli bir emlakçıyla tanıştı ve ikisi arkadaş oldu. Oren'e daireleri göstermek için yaptığı ilk turdan sonra bir kahve içmeye oturdular, askerlik anılarını ve genel olarak hayata dair hikâyeleri paylaşmaya başladılar. Oren'in bana anlattığına göre ertesi gün emlakçı onu, kendi birkaç yerel arkadaşıyla birlikte yerel bir kulübe eğlenmeye davet etti. Bu, Oren'in Bükreş'te kaldığı her akşam ikilinin rutini hâline geldi.

Oren şehre her geldiğinde emlakçı onu akşamları birlikte eğlenmeye, sabahları da ona daha fazla daire satmaya çalıştığı mülk turlarına davet ediyordu. Oren ise heyecanlıydı, yabancı bir şehirde gördüğü ilgiden ve arkadaşlıktan keyif alıyordu. Yeni bir daire teklifi geldiğinde her seferinde bize hukuki inceleme için gönderiyordu.

Oren'in avukatı olarak, emlakçının etkisinin yavaş yavaş nasıl büyüdüğünü, Oren'in hukuki tespitlerimize nasıl itiraz etmeye başladığını ve sanki emlakçının sözlerini ezberden okuyormuş gibi göründüğünü izledim. Oren büyük ihtimalle emlakçının ona yağdırdığı ilgiden, belki de aralarında oluşan arkadaşlıktan etkilenmişti. Biz, emlakçının malını Oren'e satmasının önünde bir engel hâline gelmiştik.

Bükreş'i bilenler bilir: şehir merkezinde, deprem durumunda farklı derecelerde tehlikeli ve dayanıksız olarak sınıflandırılmış eski apartmanlar vardır. Emlakçının Oren'e önerdiği daire, yüksek riskli olarak sınıflandırılmış bir binadaydı. Oren'e riski anlatmaya çalıştım, başaramadım. Ofisimizin, o binada dairesi olan başka bir müşterisinin bina yönetiminden aldığı ve sakinlerin dairenin kısa dönemli (Airbnb) kiralanmasına karşı çıktığını bildiren mektubu gösterdiğimizde bile olmadı. Romanya'nın Yad2 benzeri ilan sitelerinde fiyatın o bölge ve o büyüklük için yüksek göründüğünü göstermem de işe yaramadı. Oren daireyi aldı.

Sorunlar satın almadan yaklaşık iki ay sonra başladı. Oren, binada dairesi olan diğer müşterimizin aldığına benzer bir mektup aldı. Bina sakinleri dairenin kısa dönem kiralık olarak kullanılmasına karşıydı. Mektuba, kat malikleri toplantısında bu konuda alınmış resmî bir karar da eklenmişti. Bir ay sonra dairede kalan kiracılara yerel polis geldi ve beraberinde Oren'in ödemek zorunda kaldığı bir para cezası getirdi. Oren emlakçıya şikâyetle gittiğinde emlakçı ona kızdı ve bütün sorumluluğu Oren'in ve bizim, avukatların üzerine attı.

“Uzun dönemli kiraya verebilirdin” dedi Oren'e. “Ben sana gerekli izinleri almadan Airbnb'de kiraya ver demedim. Avukatın sana bunu söylemediyse ya da sana gerekli izni almadıysa, bana şikâyetle gelme.”

Oren, yıllar içinde gördüğümüz ve yaşadığımız birçok örnekten yalnızca biri: yurt dışına gelen, yerel bir emlakçıyla tanışan ve yüzeysel bir tanışıklıktan sonra ona güvenini bağlayan İsrailliler.

Hepimize hatırlatmak istiyorum: emlakçı bir satış insanıdır. Özellikle yabancı bir ülkede, sevimli bir emlakçının cazibesine kapılmak kolaydır. Unutmayın, onun çıkarı sizin bir işlem yapmanızdır; ille de sizin için iyi bir işlem değil. Objektif kalın ve sizin adınıza çalışan objektif profesyonellere güvenin. Satıcıyla/satıcılarla görüşmeyi talep edin, pazarlığı emlakçı üzerinden yürütme cazibesine kapılmayın. Makul olmayacak kadar düşük fiyat, satıcının işlemi hızla kapatmak için baskı yapması ya da bilgi vermeyi reddetmesi gibi şüphe uyandıran işaretlere karşı uyanık olun. Görece yüksek bir fiyat ve sakinlerin itirazı da kırmızı ışık yakmalı. Çoğu durumda emlakçı hem satıcıdan hem alıcıdan komisyon alır ve işlemi yapma çıkarı daha da büyür; bu yüzden yaptığınız işlemde emlakçıya komisyon ödeyen tek tarafın siz olduğunuzdan emin olmak önemlidir. Emlakçı size bir de tanıdığı bir avukatın hizmetlerini önerirse, bu sizde kırmızı ışık yakmalı. Daire satın alma sözleşmesini imzalamadan önce (mümkünse ön sözleşmeyi imzalamadan önce de) her zaman kendi avukatınızı getirin ve durum tespiti (due diligence) yaptırın.

Son olarak, yüksek getiri ya da hızlı kâr vaatlerine karşı dikkatli olun. Gayrimenkul yatırımı zaman, sabır ve derinlemesine inceleme gerektirir.