Yurt dışındaki mirasınız: yazdığınız vasiyetname yeterli mi?

Miraslar ve vasiyetnameler her zaman ilginç hikâyeler getirir, biz avukatlara da uğraşacak ilginç dosyalar (ve evet, yanında hiç de az olmayan ücretler). Birkaç yıldır yurt dışında yatırımcılara eşlik eden biri olarak bu süre içinde pek çok hikâye ve vakayla karşılaştım: kırılan kalpler ve hayal kırıklıkları, ama yanında şaşırtıcı keşifler ve bolca umut.

Yoni ve kardeşi bana bir arkadaşın tavsiyesiyle geldi. Babaları Viktor yaklaşık bir yıl önce ağır bir hastalıktan sonra vefat etmişti. Viktor, oğulları daha genç birer delikanlıyken anneleriyle boşanmış, Romanya'ya taşınmış ve yeniden evlenmişti. Yıllar boyunca Viktor'la oğulları arasındaki bağ zayıftı; Viktor'un İsrail ziyaretlerinde birkaç buluşma ve biraz birlikte vakit geçirmekten ibaretti. Anneleri vefat ettiğinde Viktor yas günlerinde yanlarında olmak için geldi ve bu ziyaret sırasında onun da “o hastalığa” yakalandığı ortaya çıktı. Oğulları ona yardım etti, onu İsrail'deki doktorlarla buluşturdu ve tedavi görmeye başladı; böylece İsrail'e ziyaretleri sıklaştı. Tedaviler “hastalığın” yayılmasını yavaşlatamadı; Viktor İsrail'de kaldı ve oğulları ölüm gününe kadar ona baktı. Ölümünden yaklaşık altı ay önce vasiyetnamesini yazdırmak için onu bir avukata götürmelerini istedi. Gerçekten de geride, oğullarının bağlılığına ve ona gösterdikleri bakıma duyduğu minnet ve teşekkürün bir ifadesi olarak bütün mal varlığını iki oğluna bıraktığı bir vasiyetname bıraktı.

Yoni ve kardeşi, veraset dairesinin çıkardığı vasiyetnamenin tenfiz kararıyla ofisimize geldiler ve vasiyetnameyi Romanya'da uygulamamızı, Romanya'da onaylatmak ve Viktor'a ait daireleri kendi adlarına devrettirmek için harekete geçmemizi istediler.

Hikâyemiz burada karışmaya başlıyor. Dediğim gibi Viktor Romanya'da yeniden evlenmişti ve vefat ettiğinde hâlâ Helena'yla evliydi. Viktor'un vefat ettiğini bilen, ama İsrail'de bıraktığı vasiyetnameden haberi olmayan Helena, Romanya'da mirasçılık belgesi almak için işlemlere başlamıştı.

Yoni ve kardeşinin şansına Helena'yla iletişim kurmayı başardık ve ondan miras işinin henüz Romen noter tarafından kesinleşip onaylanmadığını öğrendik. Onu yerel ortağımızla birlikte bir görüşmeye çağırdığımda, Viktor'un vasiyetnamesini duyunca şaşırdı. Önce donakaldı, birkaç dakika sonra ağlamaya başladı. “Bunca yıl birlikte olduktan sonra; bir ev kurduk, gezdik, seviştik ve o beni hiçbir şeysiz bırakıyor” diye hıçkırdı. “Bu benim de evim, bunu bana nasıl yapabildi?” diye devam etti.

Yerel ortağım ve ben, Helena'nın Viktor için mirasçılık belgesi işlemlerini başlattığı notere gittik; ona Viktor'un ölüm belgesini, vasiyetnamenin tercümesini ve mirasçılık belgesini sunduk.

İki gün sonra, yerel ortağım ve ben Romanya'da yeni bir proje yapmak isteyen İsrailli bir geliştiriciyle toplantıdayken noter aradı ve bizi acil bir görüşmeye çağırdı. Aciliyetin ne olduğunu açıklamak istemedi, ama ilgilenmemiz gereken bir sorun olduğunu söyledi. Telaşlanmadım; sağduyu ve sağlıklı mantık kullanılarak her şeyin kolayca çözülebileceği yerde, ücretlerini artırmak ya da sadece işleri karıştırmak için sorun yaratan Romen avukatlara ve noterlere artık alışkınım. Bu yüzden toplantıyı bitirmek için acele etmedik ve noterin ofisine ancak ertesi gün öğleye doğru vardık.

“Helena, vasiyetnamenin tanınmasına ve Romanya'da uygulanmasına itiraz etti” diye söze girdi.

“Bunun hiçbir dayanağı yok” diye patladım. “Bu, merhum Viktor'un iradesi; İsrail makamlarınca onaylanıp geçerlilik kazanan vasiyetnamede yazdırdığı şey bu. Ülkeler arasındaki anlaşmalara göre Romanya vasiyetnameyi tanımak zorunda.”

“Buna muhtemelen mahkeme karar verecek. Bu konuda hangisinin ağır bastığına ben karar veremem: İsrail'de mahkemece tanınan vasiyetname mi, yoksa Romen miras kanunu mu” dedi.

Sinir göstergemin gökyüzüne tırmandığını hissettim. Noterin bu tavrının dayanağını anlamak ve konuşmaya devam etmek için ortağımı orada bırakıp noterin ofisinden çıktım. Karşıdaki kafede bir espresso ve bir soda içip biraz sakinleştikten sonra Yoni'yi arayıp haberi verdim. Hattın öbür ucundaki uzun birkaç saniyelik sessizliğin ardından ona şöyle dedim: “Bize durumu değerlendirme fırsatı ver. Vasiyetnamenin tanınmaması için öne sürebileceği herhangi bir dayanak ya da iddia olduğuna inanmıyorum, ama inceleme yapmam şart. Bence sadece sizden para koparmak için her şeyi geciktirmeye çalışıyor.” Ona incelemeleri yapıp en kısa sürede dönüş yapacağıma söz verdim.

Vasiyetnamenin hikâyesi iki yıl sürdü ve Romanya'da iki yargı merciinden geçti. Sonuç, Romen hukukuna dair tecrübeme ve bilgime rağmen beni bile şaşırttı.

Romanya'da mal bırakarak ölen bir kişinin mirasına ilişkin Romen hukukuna göre Helena ve oğulların mülkü eşit paylarla (her birine üçte bir) paylaşması gerekiyordu. Mahkeme şuna hükmetti: Viktor'un vasiyetnamesinde yazdığı vasiyetnameye İsrail hukukunun uygulanacağı belirtilmemişti. Mahkemeye, ikametgâhının İsrail olduğunu ve İsrail vatandaşı olduğunu, dolayısıyla İsrail hukukunun uygulanması gerektiğini savunmaya çalıştık; ama bu iddia reddedildi, çünkü Viktor'un Romanya vatandaşlığı da vardı ve 25 yılı aşkın süre Romanya'da ikamet etmişti; yalnızca ölümünden önceki son 3 yılda İsrail'de Romanya'dakinden daha fazla zaman geçirmişti. Bu nedenle mahkeme, Viktor'un Romanya'daki mal varlığına, dediğim gibi, İsrail'de bıraktığı vasiyetnamenin değil, Romen hukukunun uygulanacağına karar verdi.

Yurt dışında mülkü olanlarınıza tavsiyem: Geride bir vasiyetname bırakırken, bunun yalnızca İsrail hukukunun değil, mülkün bulunduğu ülkenin miras hukukunun şartlarını da karşıladığından emin olun.